आदिवासी/जनजाति बृहत मोर्चा, नेपालद्वारा संविधानसभामा आदिवासी/जनजातिको हक अधिकारको सुनिश्चितता, संविधान निर्माण प्रक्रियामा नेपालले अनुमोदन गरेका अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको व्यवस्था, सबै प्रकारको जातीय विभेद उन्मूलन गर्ने महासन्धि अनुगमन समितिले नेपाल सरकारलाई मार्च १३, २००९ मा पठाएको अग्रीम चेतावनी-पत्र र सेप्टेम्बर २८, २००९ मा पठाएको सो को अनुगमन पत्र तथा आदिवासीको मानव अधिकार हेर्ने संयुक्त राष्ट्रसंघको विशेष समाधीक्षकले जुलाई २०, २००९ मा गरेको सिफारिशअनुरुप आदिवासीको स्वतन्त्र, पूर्वसूचित मञ्जुरीका लागि संविधानसभामा विषयगत समिति तथा अन्य उपयुक्त संयन्त्र २०६६ साल मंसिर १९ गतेभित्र स्थापना गरी आदिवासी/जनजातिहरूको अर्थपूर्ण र प्रभावकारी प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्नुका साथै उक्त संयन्त्रमार्फत् स्वतन्त्र, पूर्वसूचित मञ्जुरी कायम गरेरमात्रै आदिवासी/जनजातिसंग सम्बन्धित् र आदिवासी/जनजातिलाई प्रभावित गर्ने संविधानका संवैधानिक सिद्धान्त, प्रस्तावना, धारा, उपधारा, अनुसूचीलगायतका सम्पूर्ण प्रावधान पारित गर्नुपर्दछ र आदिवासी/जनजातिको पहिचान तथा सामुहिक अधिकारको सम्बन्धमा छुट्टै प्रावधानहरूको व्यवस्था गर्नुपर्ने । साथै, सबै प्रकारका जातीय भेदभाव उन्मूलन गर्ने महासन्धि अनुगमन समितिले संविधानसभामा आदिवासी/जनजातिको विषयगत समिति हुनुपर्ने र आदिवासी जनजातिको परम्परा अनुसार आफूले चुनेका प्रतिनिधिमार्फत् स्वतन्त्र, पूर्वसूचित मञ्जुरीको संयन्त्र र प्रक्रिया पनि उक्त समयभित्र निर्माण गरी सुनिश्चित गरिनुपर्ने । साथै, अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठनको महासन्धि नं. १६९ लाई कार्यान्वयन गर्नका लागि सरकारको विशेष टोलीले बुझाएको कार्ययोजनालाई सरकारले २०६६ साल मंसिर १९ गतेभित्र पारित गरी लागू गर्नुपर्नेलगायतका माग राखेर गरिएको आन्दोलनअन्तर्गत मंगलबार माइतीघर मण्डलामा मोर्चाका ७३ नेतृत्व तथा कार्यकर्तालाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएर हिरासतमा राखी छोडेको छ। मंगलबार १२ देखि १ बजेसम्म मोर्चाले चक्काजामको आयोजना गरेको थियो । ‘संविधानसभामा जनजातिको विषयगत समिति गठन गर,’ ‘आत्मनिर्णयको अधिकार कार्यन्वयन गर’, ‘जातीय स्वायत्तता र सुशासन हुनैपर्छ ‘लगायतका नारा लगाउँदै मोर्चाले करिब १० मिनेट नारा लगाउँदालगाउँदै प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको थियो । मोर्चाका सचिव डा. कृष्ण भट्टचनले मोर्चाको आन्दोलनलाई सरकारले सुनुवाइ नगरे कडा आन्दोलनमा उत्रने बताउनुभयो । आदिवासी जनजातिको बृहत् मोर्चाका तर्फबाट विभिन्न जातीय संघ संस्था र दल निकट जनजाति मोर्चाका कार्यकर्ता धर्नामा सहभागी थिए। धर्नाबाट पक्राउ पर्नेमा माओवादीका सभासद् सुरेश आले मगर, गमबहादुर श्रीस मगर, कुमार राई र जनजाति महासङ्घका महासचिव तथा सभासद रामबहादुर थापा, कृष्णबहादुर भट्टचन, थारूहटका लक्ष्मण थारूलगायत् थिए। मोर्चाले जातीय आत्मनिर्णयको अधिकार, राजनीतिक अग्राधिकार लगायत मागसहित धर्ना दिएको थियो ”राज्यको अग्रगामी पुनर्संरचना, ऐतिहासिक पृष्ठभूमिसहित जातीय, भाषिक र क्षेत्रगत आधारमा संघीयता, लोकतान्त्रिक गणतन्त्र, आत्मनिर्णयको अधिकार, जातीय स्वायत्तता र स्वशासन, धर्मनिरपेक्षता, बहुराष्ट्रिय-राज्य, भाषिक समानता र अधिकार, आदिवासी जनजातिको भूमिसहितको विशिष्ट पहिचान, राजनीतिक अग्राधिकार, लैङ्गिक समानता, राज्य र आदिवासी/जनजातिका दल र संघ-संस्थाहबीच भएका सहमतिहरुको तत्काल कार्यान्वयनलगायतका साझा मुद्दा तथा नेपाल राज्य पक्ष रहेका आदिवासी/जनजातिको अधिकार सम्बन्धी संयुक्त राष्ट्रसंघीय घोषणापत्र, अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठनको महासन्धि नं. १६९ लगायतका मानवअधिकारका दस्तावेजहरुले सुनिश्चित गरेका आदिवासी/जनजातिका अधिकारहरु संविधानसभाले निर्माण गरिहरेको नयाँ संविधानमा सुनिश्चित गर्न-गराउन सशक्त संघर्ष गर्ने उद्देश्यका साथ मिति २०६६ मंसिर ६ (२१ नोभेम्वर २००९, ने.सं. ११३० थिंलाथ्व ५) मा आदिवासी/जनजाति बृहत मोर्चा, नेपालको गठन भएको छ । By DB Angbung

From Limbuwan with the help of Bharat Shrestha from Kathmandu

Indigenous Peoples’ Wider Front,

Nepal Coordination Committee For Media Campaign

अरुको पार्टीमा लागेर वाक्क दिक्क भएका तथा सामाजिक संस्थागत कार्यमात्र गरेर नहुँने रहेछ भन्ने कुरा बुझेका लिम्बुवानवासी आदिवासी जनजाति महिलाहरु ”सम्पूर्ण लिम्बुवानवासी महिलाहरु स्वायत्तता र नारी मुक्तिका लागि एक होऔं” भन्ने नाराका साथ लिम्बुवानको दमक झापामा प्रथम ऐतिहासिक राष्ट्रिय सम्मेलनका लागि जुटेका छन् ।

संघीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्चसम्वद्ध संघीय लिम्बुवान राज्य परिषद/संघीय महिला मञ्चअन्तर्गत् संघीय लिम्बुवान महिला परिषदको ऐतिहासिक प्रथम राष्ट्रिय सम्मेलनको उद्घाटन मंसिर २९ गते दमक, झापा लिम्बुवानमा सम्पन्न भयो ।

संघीय लिम्बुवान महिला परिषदका संयोजक निर्मला लिम्बूको अध्यक्षतामा सम्पन्न उक्त सम्मेलन उद्घाटन सत्रको प्रमुख अतिथि मञ्चसम्वद्ध संघीय लिम्बुवान राज्य परिषदका अध्यक्ष कुमार लिङदेन ‘मिराक’ बाट द्वीप प्रज्वलन गरेर च्याबु्रङ नाचसँगै यो सम्मेलनको समुद्घाटन गरिएको थियो ।

लिम्बुवानका नौवटै जिल्ला झापा, मोरङ, सुनसरी, इलाम, पान्थर, ताप्लिजोङ, संखुवासभा, धनकुटा र तेह्रथुमका महिला प्रतिनिधि तथा पर्यवेक्षकहरु उपस्थित् रहेको यस सम्मेलनको सफलताको शुभकामना व्यक्त गर्ने क्रममा नेपाल तामाङ घेतुङ संघका कल्पना तामाङले यस सम्मेलनले सम्पूर्ण आदिवासी जनजातिको आवाज बोक्ने नेतृत्वको चयन गर्नसकोस् भन्ने शुभकामना मन्तव्य व्यक्त गर्नुभयो ।

विशिष्ट अतिथि थरुहट महिला परिषदका सदस्य चन्द्रकला चौधरी थारुले आदिवासी जनजाति महिलाहरु राजनीतिक लडाइँ लड्ने क्रममा थरुहटकालाई अभर र समस्या परेको बेलमा लिम्बुवान, खम्बुवान र तामाङसालीङले सर सहयोग गर्नुपर्दछ र लिम्बुवानलाई कुनै समस्या परेको बेलामा थरुहटवासीले सहयोग गर्नुपर्ने आवश्यकता औलाउनु भयो । त्यसैगरी, तमाम् आदिवासी जनजाति महिलाहरु एउटै संगठनको छातामुनि रहनुपर्ने कुरा बताउनु भयो ।

शुभकामना मन्तव्यको क्रममा विशिष्ट अतिथि खम्बुवान स्वायत्त परिषद -खम्बुवान डेमोक्रेडिक फ्रन्ट)को तर्फाट महिला विभाग प्रमुख पूर्णकुमारी खम्बूले आदिवासी जनजाति महिलाहरु पुरुषभन्दा पनि राज्य सत्तासँग लड्नुपर्ने आवश्यकता भएको औलाउनु भयो । आदिवासी महिलाहरु पनि आदिवासी पुरुषसँगै उनीहरुकै हारा हारीमा अघि बढ्नुपर्ने तथा तेत्तीस प्रतिशत होइन पचास प्रतिशत अधिकारका लागि संघर्ष गर्नुपर्ने बताउनु भयो ।

विशिष्ट अतिथि मञ्चसम्वद्ध तामाङसालीङ स्वायत्त राज्य पषिदका महिला विभाग प्रमुख बुद्धश्री लामाले यो लिम्बुवानको ऐतिहासिक सम्मेलन सिङगो आदिवासी महिलाहरुकै इतिहास र सवालमा ठूलो उपलब्धी हो भन्नु भयो । वहाँको मानवसमाजको विकासक्रमको प्रसङग जोड्दै आदिवासी महिलाहरु अन्यजस्तो शोषण र उत्पीडनमै त परेका होइनौं । तर, पछि हाम्रो समुदायमा पनि अन्य जातिका प्रभाव र दमनले विभेदित हुन पुगेका छौं । संसारमा महिलाहरु अधिकारका लागि संघर्ष गरिरहेको बेला हामी पनि चुप लागे र बस्नु हुन्न । राज्यले हामी हरेक जाति, वर्ग र क्षेत्रका महिलाहरुलाई एउटै बास्केटमा राखेर हेर्ने गरेको हुनाले पनि हामी आदिवासी जनजाति महिलाहरुको हक अधिकारलाई सम्मान र सम्बोधन गर्न सकेको छैन भन्नुभयो ।

त्यस्तै, विशिष्ट अतिथि संघीय महिला मञ्चका उपाध्यक्ष अमृता थेबेले जातीय तथा भूमि मुक्ति सो महिला संगठनको प्रमुख उद्देश्य भएको बताउँदै नयाँ किसिमको नेतृत्व र आन्दोलनले मात्र सिङहदरबालाई दबाव दिन सक्दछौं भन्नुभयो । लिम्बुवान महिलाहरु अधिकार खोज्ने क्रममा भएकोले त्यसको लागि सबभन्दा पहिले आफ्नो राजनीतिक अधिकारलाई स्थापित गर्नुपर्ने कुरा औलाउनु भयो ।

एनेकपा माओवादीका सभासद तथा राज्यको पुनर्संरचना राष्ट्रिय आयोगका सदस्य माननीय सीता थेबेले आदिम साम्यवादको युगमा वास्तवमै महिलाहरुनै परिवार र समाजको नेतृत्व गरेको कुरा बताउनु भयो । माननीय थेबेले राज्य पुनर्संरचनाको विषयमा बोल्दै यो केवल उत्पीडित जातिहरुको आँखा छल्ने विषय मात्रै भएको आरोप लगाउनु भयो । वास्तवमा अहिलेको राज्य सत्ताले देशलाई संघीय गणतन्त्रमा रुपान्तरण गर्न नचाहेको कुरा पनि बताउनु भयो ।

मञ्चसम्वद्ध संघीय लिम्बुवान परिषदका सचिवालय सदस्य मुक्कुम नेम्बाङले महिलाहरुको मुक्तिको सवालमा बोल्दै महिला मुक्तिको सवाल र महिलाहरुको अवस्था बारे संश्लेषण र विश्लेषण गरेर जानुपर्ने आवश्यकता औलाउनु भयो । के साँच्चै महिलाहरुलाई विभेद पार्ने र माथि उठ्न नदिने पुरुष मात्र हुन त ? के महिला मुक्तिको लागि राज्यसत्तामात्र बाधक छ त ? यस बारेमा पनि गम्भीर भएर समीक्षा गरेर अघि बढेर जानुपर्ने कुरा बताउनु भयो । अहिले हामी यसरी राजनीति गरिरहँदा हामी कुन राजनीतिक दर्शन र दृष्टिकोणबाट मुक्तिको बाटो अवलम्बन गर्दै जान्छौं त्यसबारेमा यस सम्मेलनले मार्गदर्शनको पहिचान गरेर जानुपर्ने बताउनु भयो ।

संघीय लिम्बुवान राज्य परिषदका सचिवालय सदस्य विसेन्द्र चेम्जोङले संघीय मञ्च, मञ्च सम्वद्ध संघीय लिम्बुवान राज्य परिषद र महिला परिषदको सम्बन्ध र संरचना बारेमा सहजीकरण गर्नुभयो । मंसिर २६ गते ए नेकपा माओवादीले लिम्बुवानमा कोचिला राज्य घोषणा गरेकोप्रति आपत्ति जनाउँदै यस बारेमा मुकाबिला गरेर अरुणपूर्व नौ जिल्ला लिम्बुवान प्राप्तिका लागि एक भएर आन्दोलनको आँधी बेहरी ल्याउनु पर्ने आवश्यकता औलाउनु भयो ।

विशिष्ट अतिथि संघीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्चका अध्यक्षमण्डल सदस्य तथा संघीय महिला मञ्चका अध्यक्ष विष्णु तुम्बाहाङफेले उक्त महिलाको सम्मेलन पनि आन्दोलनकै रुपमा गर्नलागेको बताउनु भयो । राज्यसत्ताले कहिल्यै पनि हाम्रो आवाजहरु सुनुवाई गर्न खोजेको छैन । यर्सथ, हामी एकतावद्ध भई आन्दोलित हुनुको विकल्प नभएको कुरा राख्नु भयो । वहाँले संघीय लोकतान्त्रिक मञ्चको इतिहास, आन्दोलन र महत्वबारेमा पनि प्रकाश पार्नुभयो ।

सम्मेलन उद्घाटन समारोहका प्रमुख अतिथि कुमार लिङदेन ‘मिराक’ ले माओवादीद्वारा गरिएको कोचिला स्वायत्त राज्यको घोषणालाई त्यही दिनमा नै अवैध बनाइएको, केवल पे्रस विज्ञप्तिमार्फत् मात्र नभएर र्सार्वजनिक रुपमै हजारौ जनमासको सहभागितामा त्यसको विरोध र भर्त्सना गरिएको बताउनु भयो । लिम्बुवानमा भोलि लिम्बुवान स्थापना भएपछि सबैभन्दा पहिले घरेलु हिङ्साको अन्त्य हुनुपर्दछ । हामीले महिलाले पुरुषलाई र आदिवासीले गैर आदिवासीलाई गाली गलौच गर्नेभन्दा पनि हामी आफै कसरी मजवुत र एकतृत हुने भन्ने सम्बन्धमा चिन्तित एकतावद्ध भएर लागिपर्नुपर्दछ भन्नु भयो ।

परिषदका राष्ट्रिय पार्ष सदस्य शान्ता लोहोरुङले सञ्चालन गर्नुभएको यस कार्यक्रमको अन्तमा, सम्मेलन उद्घाटन सत्रका सभाध्यक्ष तथा संघीय लिम्बुवान महिला परिषदका संयोजक निर्मला लिम्बूले लिम्बुवान प्राप्तिपश्चात मात्र हामी महिलाहरुले चाहेको महिला मुक्ति पनि हुने र यसरी लिम्बुवानी महिलाहरुको राष्ट्रिय सम्मेलन धेरै पहिलै गर्नुपर्ने, तर ढिलो भए पनि यो सम्मेलन हुनसकेकोमा खुशी व्यक्त गर्दै सबैलाई धन्यवाद दिएर सम्मेलन उद्घाटनसत्रको समापन गर्नुभएको थियो ।

-DB Angbung

पृष्ठभूमि
वर्तमान नेपालको पूर्वी भू-भागमा आदिमकालदेखि खाम्बोङ्सा आदिवासीहरु बसोबास गर्दथे । इसाको छैटौं शताब्दीमा यहि खाम्बोङ्बाहरुले ठूलो जनक्रान्ति गरेर पूर्वमा टीष्टा नदी, पश्चिममा दूधकोशी नदी, उत्तरमा तिब्बत र दक्षिणमा जलालगढ सिमाना रहेको लिम्बुवान राज्य स्थापना गरे । वि.सं. १६४१ देखि वि.सं. १८३० सम्म लिम्बुवानको राजधानी वर्तमान सुनसरी जिल्लाको विजयपुरमा थियो
। कथित नेपाल एकिकरणको क्रममा गोर्खाली सेना र काङ्सोरेको नेतृत्वमा रहेको लिम्बुवान सेनाबीच अरुण नदी र सभा नदीको दोभानमा वि.सं. १८३१ बैशाख २५ गते भिषण युद्ध भयो । दुवै पक्षबीच हारजीत नभएपछि लिम्बुवान अर्ध स्वतन्त्र राज्य रहने र्सतमा लिम्बुवान र गोर्खालीबीच वि.सं. १८३१ साउन २२ गते सन्धि भयो । अर्ध स्वतन्त्र रहको लिम्बवानको अधिकारलाई हस्तक्षेप गर्दै वि.सं १८३८ मा किपट नामको स्वायत्ततामा सिमित गरियो । इ.सं. १८१५ डिसेम्बर २ तारिखमा ब्रिटिस इण्डीया र नेपालबीच भएको सुगौली सन्धिले लिम्बुवानको सिमाना पूर्वमा मेची नदी, पश्चिममा अरुण/मकालु/सप्तकोशी नदी, उत्तरमा तिब्बत, दक्षिणमा जोगवनी/गलगलीयामा सिमित भयो । वि.सं. २०२१ मा कथित भूमिसुधार कार्यक्रमको नाममा लिम्बुवान स्वायत्तताको अधिकार हरण गरियो । लिम्बुवानसँग गरेको सन्धी सम्झौताहरुलाई राज्यपक्षले षड्यन्त्रमूलक ढंगले उल्लंघन गर्दै लगेपछि आफ्नो हकअधिकार सुरक्षित गर्नको लागि विभिन्न कालखण्डमा लिम्बुवानमा व्रि्रोहहरू, आन्दोलनहरू र पटकपटक प्रतिनिधिमण्डलहरूबाट पहल भएका थिए । जसलाई सम्बोधन गर्नको सट्टा निर्ममतापूर्वक दमन हुदा कयौ लिम्बूहरूले बलिदानी दिएका थिए । उनीहरूको बलिदान र विशिष्ट योगदानलाई उच्च कदर गर्दै इतिहासको त्यही पृष्ठभूमिबाट बढेको राजनीतिक, सामाजिक र साँस्कृतिक आन्दोलनहरूले अन्ततः मुलुकमा विभिन्न ऐतिहासिक जनयुद्ध र राष्ट्रिय जनआन्दोलनहरु निम्त्यायो । त्यसपछि सम्पूर्ण नेपाली जनताहरु एकात्मक र केन्द्रीकृत राज्यसत्ता समाप्तिको लागि जुटे । यसै क्रममा लिम्बुवान स्वायत्तता स्थापनार्थ लिम्बुवान सम्वद्ध राजनीतिक, सामाजिक संगठनहरुको साझा सञ्जाल लिम्बुवान संघर्ष समन्वय समिति’ निर्माण गरी आन्दोलित भए । परिणामतः मुलुकमा ऐतिहासिक संविधान सभा सम्पन्न भई नेपाल संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रमा प्रवेश गरेको यथार्थलाई आत्मसात गरेर लिम्बुवान स्वायत्त राज्य निर्माणको लागि हामी जुटिरहेकाछौ ।औचित्य संविधान सभाको पहिलो बैठकबाट संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालको घोषणा भइसकेको र एकात्मक तथा केन्द्रीकृत संरचनाद्वारा सृजित जातीय, वर्गीय, भाषिक, लैङगिक, साँस्कृतिक,धार्मिक, क्षेत्रीय लगायतका भेदभावहरुको अन्त्यको निम्ति राज्यको अग्रगामी पुन संरचना गर्ने प्रतिबद्धता जनाइएता पनि लिम्बुवानवासी जनताहरुले चाहना गरेको लिम्बुवान स्वायत्त राज्य स्थापनाको सुनिश्चितता भइनसकेको अवस्थालार्इ मध्यनजर गर्दै संविधान सभामार्फत नयाँ संविधान लेख्ने क्रममा देशको राष्ट्रिय अखण्डता र सार्वभौमिकतालाई अक्षुण राख्दै जातीय ऐतिहासिक पृष्ठभूमिको आधारमा आत्मनिर्णयको अधिकारसहित लिम्बुवान स्वायत्त राज्यको सुनिश्चितता गराउने मूल उद्देश्य प्राप्तिको लागि मोर्चा गठनको औचित्य पुष्टि भएकोले धरान घोषणा-पत्र २०६४ मार्फत निर्मित साझा संजाललाई विशिष्टिकृत गर्दै राजनीतिक दल, संगठन र व्यक्तिहरुबीच एकताको आवश्यकतालाई महशुस गरी सबैखाले चुनौतिहरूलाई सामना गर्दै शान्तिपूर्ण आन्दोलनको माध्यमबाट मोर्चाबन्दी गरी अघि बढ्ने घोषणा गर्दछौ ।

सहकार्यको आधारः
१. जातीय ऐतिहासिक पृष्ठभूमिको आधारमा आत्मनिर्णयको अधिकारसहितको लिम्बुवान स्वायत्त राज्य प्राप्ति साझा लक्ष्य भएको ।
२. राष्ट्रिय अखण्डताप्रति प्रतिबद्ध रहने ।
३. शान्तिपूर्ण दवावमूलक आन्दोलनहरु गर्ने ।
४. सहमतिको आधारमा निर्णय गर्ने ।
५. मोर्चामा आवद्ध संगठनहरुले आन्दोलनको कार्यक्रमहरु गर्दा मोर्चालाई
जानकारी गराईनु पर्ने र त्यस्तो कार्यक्रमले मोर्चाको कार्यक्रमहरुलाई
असर पार्नु नहुने ।
६. सहकार्यलाई प्रतिकूल प्रभाव पार्ने कार्यक्रमहरु गर्न नपाइने ।
कार्यक्रम

क. प्रचारात्मकः
१. मोर्चाको घोषणा र जानकारी गर्ने ।
२. सरकार र राजनीतिक दलहरुलाई स्मरण/ज्ञापन पत्र बुझाउने ।
३. अन्तरक्रिया, विचार गोष्ठी, भेटघाट तथा वार्ताहरु आयोजना गरी
सहमति जुटाउने ।
क. राजनीतिक दल, नेता, सभासद, विद्वानहरू
ख. आदिवासी जनजाति संघसंस्थाहरु (राजनीतिक सम्बद्ध)
ग. अन्य जातजातिहरूको संघसंस्थाहरू तथा तिनका अगुवाहरू
४. लिम्बुवानका आदिवासीहरूको विशेषाधिकार/अग्राधिकार सुनिश्चित गराउँदै आन्दोलनमा समेटने ।
५. लिम्बुवानका सम्पूर्ण जातजातिहरूको अधिकार बोध गराउँदै आन्दोलन प्रति सकारात्मक गराउने ।
६. सूचना संयन्त्रसंग प्रभावकारी समन्वय गर्दै व्यापक सूचना सम्पे्रषण गर्ने ।
ख. विचार निर्माणः
१. लिम्बुवानको खाका -सिमाङ्कन, विशेषाधिकार/अग्राधिकार लगायत)लाई साझा रुप दिने ।
२. राजनीतिक परिस्थितिको विश्लेषण गर्दै कार्यक्रमहरु विशिष्टिकृत गर्ने ।
३. लिम्बुवानको पक्षमा आन्दोलनरत संघसंगठन र दलहरुसंग संवाद गर्दै आन्दोलनमा समेट्ने ।
४. जातीय स्वायत्तताको पक्षमा आन्दोलनरत संघसंगठन र दलहरुसँग संवाद र सहकार्य गर्ने ।

-
ग. दवावमुलकः
१. नेपाल सरकारसँग लिम्बुवान सम्बन्धी भएका हालैका सम्झौताहरु कार्यान्वयन गराउने ।
२. सरकार र राजनीतिक दलहरुमा दवाव दिन जाने ।
३. लिम्बुवानको प्राप्तिको आन्दोलनमा नकारात्मक असर पार्ने क्रियाकलापहरु निरुत्साहित गर्ने ।
४. आइएलओ अभिसन्धी १६९ को कार्यान्वयन गर्न दवाव दिने ।
५. आदिवासी जनजातिहरुको अधिकारसम्बन्धी संयुक्त राष्ट्र संघीय घोषणा पत्र कार्यान्वयन गर्न दवाव दिने ।
६. लिम्बुवान क्षेत्रभित्रका प्राकृतिक श्रोतसाधनहरुको उपयोग बारेमा विशेष सरोकार राख्ने ।
७. सडकदेखि सदनसम्म आन्दोलन गर्ने ।
क. लिम्बुवानका जिल्लाहरुमा प्रदर्शन र सभाहरु आयोजना गर्ने ।
ख. केन्द्रमा प्रदर्शन र सभा आयोजना गर्ने ।
ग. संविधानसभा भवन परिसरमा प्रदर्शन र कोणसभा गर्ने ।
घ. सांकेतिक विरोध कार्यक्रमहरु गर्ने ।
ङ. सांकेतिक विरोध कार्यक्रमहरुको सुनुवाई नभएमा क्रमशः थप सशक्त कार्यक्रमहरु अघि बढाउने ।
८. राज्यको पुनः संरचना आयोग लगायत अन्य आयोगहरुमा मोर्चाको प्रतिनिधित्व गराउने ।
घ. आगामी कार्यक्रमहरुको बारेमेमा छलफल गरी अघि बढ्ने ।
-
संचालन विधिः
१. सामुहिक नेतृत्वको आधारमा मोर्चा संचालन हुने ।
२. बैठक तथा कार्यक्रमहरुको अध्यक्षता चक्रप्रणालीमा हुने ।
३. महत्वपूर्ण निर्णयको लागि शीर्षस्थ नेतृत्वहरुको बैठक बस्ने ।
४. मोर्चाको निर्णय कार्यान्वयन र मोर्चा संचालनको लागि स्थायी कार्यदल बनाउने ।
५. मोर्चाको सहयोगी/समन्वयकारी भूमिका किरात याक्थुङ चम्लुङले गर्ने ।
६. आवश्यकता अनुसार कार्यदलले अन्य उपसमितिहरु निर्माण गरी कार्यलाई व्यवस्थित गर्ने ।
७. जिल्ला, नगर र गाउँ स्तरमा स्थानीय समितिहरुबाट मोर्चा निर्माण गर्ने ।
-
मोर्चाको नामाकरण
संयुक्त लिम्बुवान मोर्चा, नेपाल (United Limbuwan Front,Nepal)

मोर्चामा सम्बद्ध राजनीतिक दल र संगठनहरु

वीर नेम्वाङ्ग
केन्द्रिय अध्यक्ष
लिम्वुवान मुक्ति मोर्चा

-
मा. ध्रुव आङ्गदेम्वे
केन्द्रिय उपाध्यक्ष संविधानसभा सदस्य
लिम्वुवान राष्ट्रिय मुक्ति मोर्चा (नेकपा माओवादी )

कुमार लिङदेन ‘ मिराक ‘
-
केन्द्रिय अध्यक्ष
संघीय लिम्वुवान राज्य परिषद
(संघीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्च ) -

मा.डम्वरसिं सम्वाहाङफे
महासचिव / संविधानसभा सदस्य
नेपाल लोकतान्त्रिक किरात लिम्वु संघ
नेकपा एमाले

-
के.वी.फुदुङ
केन्द्रिय अध्यक्ष
नेपाल लिम्वुवान स्वशासित संघ (एकिकृत)
(नेकपा एकिकृत) -

के.पी.पालुङवा लिम्वु
इन्चार्ज
लिम्वुवान प्रान्तिय परिषद
(राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी )

-
मा.पूर्ण कुमार शेर्मा लिम्वु
केन्द्रिय सदस्य / संविधानसभा सदस्य
( नेपाली कांग्रेस ) -

सहयोगी / समन्वयकर्ता
उत्तमसिं थाङदेन
केन्द्रिय उपाध्यक्ष
किरात याक्थुङ चुम्लङ

null

सेवारो ।
आज किरात याक्थुङ चुम्लुङ मलेसियाका अध्यक्ष जीतमान इम्बुङ लिम्बूको दोश्रो रेष्टुरेन्ट द गोर्खाजको उद्घाटन कार्यक्रम रहेको थियो । मलेसियामा नेपाली व्यावसायीहरु धेरै ठूलो हिस्सा ओगटेका छन् व्यापारमा । त्यसमा पनि झण्डै आधाजति लिम्बू व्यावसायीहरुको पाइयो । मलेसियामा वीर गोर्खालीको आफ्नै पहिचान रहेको छ । अझै वास्तविक नेपालीत्व झल्कोस् भनेर नै रेष्टुरेन्टमा गोर्खासम्बन्धी जानकारीमुलक चित्रहरु फोटो नेपाली भेषभूषा ढिकीजातो हलोजुवाका नमुनाहरु राखेर शोभायमान बनाएका छन् ।
मलेसियाका प्रवुद्ध नेपाली वर्ग पत्रकार दुतावासका कर्मचारी र व्यापारीरुको खचाखच उपस्थितिले कार्यक्रम जमेको नै देखियो ।
०००
हिजो राती नसुतेको कारण म त सबैसँग छुट्टिएर जान नै चाहेको थिएँ तर किरात याक्थुङ चुम्लुङको आयोजनामा मलेसियाभर नेपाली कथानक चलचित्र नुमाफुङ प्रदर्शन कार्य पनि भईरहेको कारण थोरै बैठक बसौ न भन्ने भयो । नुमाफङका कार्यकारी निर्माता पदम सुब्बा समेत उपस्थित रहेका कारण उहाँसँगै बसेर छलफल गर्नुपर्ने पनि थियो नै । फेरि पनि अन्तर्राष्ट्रियस्तरको चलचित्र निर्माणको क्रममा रहेका नुमाफुङ टोलीको अबको योजना कसरी सबैजना सामेल हुने भन्ने कुरामा पनि चर्चा गरियो । उक्त चलचित्रमा मलेसियाको तर्फबाट किरात याक्थुङ चुम्लुङ मलेसियाले निर्माताको रुपमा अभिभारा बोक्ने निर्णय पनि गरियो ।
०००
अन्त्यमा यतिमात्र लेख्न सके युवराज जीले आज पनि राम्रो समाचार पठाउनुभएको छ । लिम्बूवानको निमित्त सबै पार्टी वुद्धिजिवि वर्गमा रहेका लिम्बूहरुको ऐक्यवद्धतासहित आन्दोलनमा होमिने कुराले मलाई ज्यादै खुशी तुल्यायो । जुन समाचार जस्ताको तस्तै राखेको छु ।
लिम्बुवानवादीको मोर्चा
लिम्बुवान स्वायत्तताको लागि निर्णायक आन्दोलन गरिने
आन्दोलन सडक र सदनमा
काठमाडौंैं÷संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालमा आत्मनिर्णयको अधिकार सहितको लिम्बुवान स्वायत्तता प्राप्तिका लागि पूर्वमा कि्रयाशील सम्पूर्ण राजनीतिक संगठनहरुले साझा मोर्चा बनाई आन्दोलन गर्ने भएका छन् । संयुक्त लिम्बुवान मोर्चाको नाममा मोर्चाबद्ध भएका संगठनहरुले राजधानीमा मोर्चा घोषणा तयारी गरी रहेको बुझिएको छ ।
लिम्बुवान क्षेत्रमा सक्रीय लिम्बुवानजन्य संस्थाहरुको शीर्षस्थ नेताहरु राजधानीमा मोर्चाको तयारीमा व्यस्त छन् । स्रोतका अनुसार यो साता भित्रै मोर्चाको घोषणा गरिने छ । स्रोतले भन्यो ुघोषणाको ड्राफ्ट अन्तिम चरणमा पुगेको छ । शीर्षस्थ नेताहरुले हस्ताक्षर गर्नासाथ हामी घोषणा गर्ने छौं ।ु
राजधानीमा जारी शीर्षस्थ नेताहरुको वार्ताले मोर्चाको कार्यदल गठन गर्ने छ । सो कार्यदलले मोर्चा घोषणा लगत्तै आन्दोलनका कार्यक्रमहरु पनि सार्वजानिक गर्ने स्रोतले बतायो । स्रोतका अनुसार आन्दोलनका सवै विकल्पहरुलाई खुला राख्दै पहिलो चरणमा लिम्बुवान स्वायत्तता सम्बन्धि ज्ञापनपत्र सम्वन्धित सवै ठाउँमा बुझाउने छ ।
यसरी मोर्चावद्ध हुने संगठनहरुमा नेकपा माओवादीको लिम्बुवान राष्ट्रिय मुक्ति मोर्चा नेकपा एमालेको लोकतान्त्रिक किराँत लिम्बू संघ संघीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय माच सम्बद्ध संघीय लिम्बुवान राज्य परिषद वीर नेम्बाङको नेतृत्वमा रहेको लिम्बुवान मुक्ति मोर्चा नेकपा एकिकृतको लिम्बुवान स्वशासित संघ राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीको लिम्बुवान प्रान्तीय परिषद रहेका छन् । सो मोर्चामा लिम्बुवान क्षेत्रबाट प्रतिनिधित्व गर्ने नेपाली कांग्रेसका नेता तथा सभासदहरुको पनि संलग्नता रहेकोछ ।
गतसाल भदौ २२ मा घोषणा गरिएको लिम्बुवानको साझा साजालमा समिम्मिलित गैर राजनीतिक लिम्बुजन्य संगठनहरुले यस मोर्चामा पूर्ण सक्रीय साथ र सहयोगीको भूमिका निर्वाह गर्ने स्रोतले वतायो । स्रोतका अनुसार यो मोर्चा गतसाल निर्मित साजालद्वारा निर्मित लिम्बुवान संयुक्त संघर्ष समन्वय समितिको समिक्षाबाट निर्माण भएको हो ।
नेकपा माओवादी सभासद एवं मोर्चाका कोषाध्यक्ष हरिराज खेवाले भने ुयो मोर्चाले लिम्बुवान प्राप्तिका लागि निर्णायक आन्दोलन गर्ने छ ।ु
०००

यूवराज लिम्बू काठमाडौबाट

Frist President of Constitute Assembly

संविधान सभाको अध्यक्षमा सुवास नेम्बाङ निर्विरोध निर्वाचित भए । उहाँ हुनु नै पर्ने व्यक्ति हो । किनभने जनआन्दोलन ताका नेताहरुले कैयौपल्ट माचमा कुर्लिएका थिए कि -हामीले १२ वर्षसम्म गल्ति गर् यौ होला तर राजाले त २४० वर्षसम्म गल्ति गरेका छन् ।
यसको मतलव हुन्छ कि नेताहरु गलत बाटोमा छन् । तसर्थ जनआन्दोलनले राजालाई पाखा लगाउनसाथ सभामुखको लागि सुवास नेम्बाङको नाम लिईयो किनभने सुवास नेम्बाङले गल्ति गरेका छैनन् ।
चुनावी परिपाटी आयो । तसर्थ सहमतिअनुसार संविधान सभाको सभाअध्यक्षको लागि उहाँले पनि चुनावी माहौलमा उभिनु पर् यो । चुनावको लागि उत्रेका के थिए निर्विरोध निर्वाचित हुन पुगे । उहाँलाई देव गुरुङले चुनौती दिनेवाला थिए तर भर्खरै राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिमा उल्टाबाजी खाएको कारण माओवादीको सातो गएको हुनुपर्छ । त्यसैकारण देव गुरुङको उम्मेदवारी परेन ।
मेरो घनिष्ट साथी भैरव आङ्ला धरानका पत्रकार सँग फोनवार्ता हुँदै थियो उनी भन्दै थिए -देशमा ुबन्दे माताराम…ु भन्ने दिन आउँला है किनभने उपराष्ट्रपति परमानन्द झाले हिन्दीबाट सपथ लिए ।
परमानन्द झाले हिन्दीबाट सपथ लिए । उहाँको मातृभाषा मैथली होस् या अन्य । उनी हिन्दी भाषामा पोख्त थिए होलान् भनेर बुझ्नुपर्ला । तर लिम्बूभाषी सुवास नेम्बाङले कसरी सपथको लागि तयार हुन्छन्  यो सोचनीय कुरा भयो मेरो लागि ।
अनलाइनमै रहेका काठमाडौका साथी डिबी आङबुङ भन्छन् -सभासदको सपथ ग्रहणमा त उनले लिम्बू भाषाबाटै सपथ लिएको कुरा त छिपेको छैन । तसर्थ उनले लिम्बू भाषामै सपथ लिएमा कुनै अनौठो मान्नुपर्ने छैन ।
अनौठो त यो भयो कि मैथली भाषी परमानन्द झाले हिन्दीमा सपथ लिनमा चाही के छ  थाइल्याण्डबाट अनलाइन साथी डिबी छाङ्छाले च्याटरुमको कुनोबाट भने -अबको बीस वर्षपछि हाम्रा छोरा नातीले पढ्नेछन् कि ुग्रेटर इण्डिया बनाने के लिये प्रचण्ड और गिरिजाप्रसाद कोइरालाका महान हात हे ।ु 
मैले पनि ठट्यौली गरे -लिम्बूवानको लागि संघर्षरत साथीहरुलाई अब काठमाडौमा होइन दिल्लीसँग आन्दोलन गर्ने सुझाव दिने कि  टिस्टादेखि अरुण नदिसम्मको भूभागलाई समेटेर ग्रेटर लिम्बूवान बनाउनको लागि !
यसको लागि लिम्बूवानका सबै नेता विशेषगरी कुमार लिङ्देनहरुको नेतृत्वमा रहेको संघीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय माचलाई झकझकाउन पर्ला कि अब लिम्बूवान काठमाडौबाट आउन सक्दैन होला ।

मलेसियामा अनाम मण्डली नामक गजलप्रधान संस्थाको शाखा गठन भएको छ । शाखा गठन गर्नभन्दा केही अगाडिदेखि शाखाको निमित्त सल्लाह सुझावको आदानप्रदान भईरहेको थियो ।
नेपालमा गजलसम्बन्धी चर्चा धेरै छ । गजलको कारण धेरैभन्दा धेरै युवा साहित्यकारहरुले आपुूलाई छिट्टै नै पुस्ताकाकारको रुपमा ल्याउन सफल भए । विचमा चलेको हवाई पत्रिकाले पनि धेरै टेवा दियो । किनभने सानो हवाई पत्रिकामा ४ शेर वा ५६ शेरको गजलले राम्रो ठाउँ लिन्थ्यो । फेरि नेपालका राम्रा गजलकारहरुले पनि गजलको परिभाषामा नयाँ कुरा थपे -’गजल उर्दुबाट आएको पाहुना साहित्य हो यसले शुरा र सुन्दरीको बारेमा धेरै व्याख्खा गर्छ । तर नेपालमा सुरा र सुन्दरीको बारेमा मात्र होइन नेपालमा भएका राजनीतिक विसंगति माया प्रेम भाषा सबै बोल्छु भनेर । त्यसैले केही बल पुग्यो । गजलमा प्रत्येक युवा बोले । गजलसम्बन्धी संस्थाहरु पनि खोलिए । पुस्तक त गनेर गनिसाध्य छैन ।
मलाई खट्किरहेको थियो कि साहित्यमा एक विधा हो गजल । कविता कथा उपन्यास गीत संस्मरण नियात्रा मुक्तक लघुकथा आदि विभिन्न विधा तथा उपविधाहरु छन् । कहिले पनि कविताको निमित्त कविता माच अथवा कथा माच जन्मेनन् । तर गजलको किन बन्यो  बन्दैछ
मलेसियामा गजलको लागि मरिमेट्ने भाई रुद्र मिश्रसँग मेरो च्याटिङ भयो । भाईले मलाई गजल माच अनाम मण्डली बारे सुझाव माग्नुभयो । अनि मैले माथिको जिज्ञासा राखे । र गजलसम्बन्धी नै संस्था गठन गर्नुमा के छ भन्ने कुरा राखे ।
भाईले भन्नुभयो -’गजल आयातीत विधा हो यसलाई बचाउनुपर्छ ।’
आयातित विधालाई बचाउनुमा के छ  मलाई झन् टाउको दुख्यो । आयातित कुरालाई बचाउने भएर नै नेपाली वास्तविक संस्कृति र संगीतको हेला भईरहेको छ । यस विषयमा भाईले भन्नुभयो -हामीले गजलमा लोकसंस्कृतिको कुरा पनि घुसाईरहेका छौ ।
लोकसंस्कृतिलाई आयातित गजलमा घुसाउनु नै किन  हामीसँग भएका लोकसंस्कृतिका विभिन्न रुप छन् । यसैलाई अगाडि बढाएमा के होला  मेरो प्रश्नहरु थोपरिए ।
केहीसमयपछि अनाममण्डलीले एक कार्यक्रमको आयोजना गर् यो । मैले पनि केही आफ्ना कुराहरु राखे -’जसरी गजललाई वृहदीकरण गरिदैछ त्यसरी हामीमा भएका पालाम साकेला हुर्रा सेलो रोधीलाई पनि वहृदीकरण गर्नमा जोड दिनेछु ।’ यद्यपि मोतीराम भट्टले शुरुवात गरेर यहाँसम्म ल्याएका गजलप्रति वैरभाव चाही होइन मेरो । आयातित भएपनि धेरै पुरानो विधा हो गजल ।
एउटा महत्वाकांक्षा बोली नै बोलेजस्तो लागिरह्यो माचबाट तल झर्दा । त्यसैकारण पनि पालामभित्रका कुराहरुलाई अध्ययनतर्फ मेरो मन गयो ।
केही समयअगाडि मैले एउटा कथा लेखेको थिएँ -गहिराइँ । मलेसियाको पेनाङबाट प्रकाशित हुने श्रमिक डायरी र अनलाईन पत्रिका साहित्यघर डट कमले प्रकाशित गरेको थियो । करिब ८९ वटा पालामका टुक्रालाई प्रयोग गरेर लेखेको कथालाई काठमाडौबाट प्रकाशित हुने पालाम त्रैमासिक पत्रिकाले पालामको गहिराई शिर्षकमा प्रकाशित गरेपछि अलिकति चर्चा र परिचर्चा भयो । केही सुझावहरु आए ढाँचाहरुबारे अवगत गराए -पाठकहरुले । झन् पालामका प्रकाशक डी.बी. आङबुङ त भाषा तथा संस्कृतिविद हुनुहुन्छ । उहाँले पुनः च्याटिङमार्फतै पालामका ढाँचाहरुबारे स्पष्ट गराउनुभयो ।
पालाम गेय विधा हो । गेय विधाका निश्चित मात्रा र शुत्रहरु छन् । जसलाई गाउन सजिलो होस् । ९९ पोजिशनमा रहने पालामको आकार गजलको भन्दा कम गाह्रो शुत्र लागेन मलाई ।
जस्तै ए…
आकाशे तारा टाढा हुन्छ । ९
यो हाम्रो माया गाढा हुन्छ । ९
खो… खोई… खो … ।
परिवर्तित पालाम यसरी पनि गाउन सकिन्छ ।
ए…
आकाशे तारा छुनै पर्ला
माटोको माया हुनै पर्ला
आकाशे छाना मुनिमा
एकबार आउने जुनीमा
शासन हाम्रो बराबर
पाउनुपर्छ अधिकार ।
खो॥ खोई॥ खो… । 
र यही शुत्रभित्र माया प्रेमका बाहेक देशका विकृतिविसंगतिका भावहरु पनि राख्न सकिन्छ भन्ने भयो । अनि निकै धान नाचेका साथी दिलदुःखी जन्तरे पदमदुःखी सम्बाहाङ्फेलाई यसबारेमा कलम चलाउनको लागि अनुरोध पनि गरे ।
तर त्यति पर गइरहन परेन मलाई । भर्खरै साहित्यकार इन्द्र नारथुङ्गेले साकेलामा आधारित नयाँ साकेला गीत ल्याउनु भएपछि मेरो मन भरङ्ग भएको छ । जसरी गजलमा शुरा सुन्दरी मायाप्रेमको भावबाट विस्तारै विद्रोह विकृति विसंगतिको विरुद्ध खरो आवाज उठाउँदै आएको छ त्यसरी नै उधौली र उभौलीमा नाच्दै गाइने साकेला गीतमा परिवर्तनको निमित्त आवाज उठाइएको छ ।
मझुवा बेसी मेलैमा गणतन्त्र आउँदैछ बेलैमा
सैसैला हो सैसैला सै ढोले सै हाम्रो प्रदेश खोई !

मौलिक पर्व मौलिक रीत यो चण्डी होईन साकेला गीत
सैसैला हो सैसैला सै ढोले सै हाम्रो भाषा खोई !

सेल्मे र टेम्के हाराहार अधिकार सबैको बराबर
सैसैला हो सैसैला सै ढोले सै तिमीले बुझेको खै ।

भन्दैछन् आज पारुहाङ फर्क है फर्क आफ्नै गाउँ
सैसैला हो सैसैला सै ढोले सै युवाहरु खै

सुन है सुन सुम्निमा फर्कन्छौ आफ्नै भूमिमा
सैसैला हो सैसैला सै ढोले सै कुटो कोदालो खै ।

सकेला सिली नाचौला देशकै निम्ति बाँचौला
खाँडी र ऊनी लाऔंला साग र सिस्नो खाऔंला
उभौली साकेला मनाउछौं यो देशलाई बिकसित बनाउछौं
ढोल झ्याम्टा बज्यो गजैले यही प्रण गरौं सबैले
सैसै ला हो सैसैला सै ढोले सै अब छुटौं है ।
सकिदो रहेछ नि कुरा उठाउन हाम्रा मौलिक लयहरुमा परिवर्तित कुराहरु । अनि भाषा राज्य बुझाई आव्हान आदिबारे महत्वपूर्ण वुँदाहरुमा रेखाङ्कीत साकेला गीत नै आजको लागि पूर्ण शुरुवात गीत हो । यसैबाट हामी हाम्रो रैथाने विधालाई अन्तर्राष्ट्रियकरण गर्न सकिन्छ भने किन ढिलाई गर्ने  साथीहरुलाई पालाम साकेला हुर्रा सेलो रोधी शैलीबाट परिवर्तित रुपको लेखनको आशा गर्दछु ।