अब विधागत फड्को मार्ने कि ?

-देवेन्द्र सुर्केली<br>
<br>
मलेसियामा अनाम मण्डली नामक गजलप्रधान संस्थाको शाखा गठन भएको छ । शाखा गठन गर्नभन्दा केही अगाडिदेखि शाखाको निमित्त सल्लाह सुझावको आदानप्रदान भईरहेको थियो । <br>
नेपालमा गजलसम्बन्धी चर्चा धेरै छ । गजलको कारण धेरैभन्दा धेरै युवा साहित्यकारहरुले आपुूलाई छिट्टै नै पुस्ताकाकारको रुपमा ल्याउन सफल भए । विचमा चलेको हवाई पत्रिकाले पनि धेरै टेवा दियो । किनभने सानो हवाई पत्रिकामा ४ शेर वा ५६ शेरको गजलले राम्रो ठाउँ लिन्थ्यो । फेरि नेपालका राम्रा गजलकारहरुले पनि गजलको परिभाषामा नयाँ कुरा थपे -ुगजल उर्दुबाट आएको पाहुना साहित्य हो यसले शुरा र सुन्दरीको बारेमा धेरै व्याख्खा गर्छ । तर नेपालमा सुरा र सुन्दरीको बारेमा मात्र होइन नेपालमा भएका राजनीतिक विसंगति माया प्रेम भाषा सबै बोल्छु भनेर । त्यसैले केही बल पुग्यो । गजलमा प्रत्येक युवा बोले । गजलसम्बन्धी संस्थाहरु पनि खोलिए । पुस्तक त गनेर गनिसाध्य छैन । <br>
मलाई खट्किरहेको थियो कि साहित्यमा एक विधा हो गजल । कविता कथा उपन्यास गीत संस्मरण नियात्रा मुक्तक लघुकथा आदि विभिन्न विधा तथा उपविधाहरु छन् । कहिले पनि कविताको निमित्त कविता माच अथवा कथा माच जन्मेनन् । तर गजलको किन बन्यो  बन्दैछ <br>
मलेसियामा गजलको लागि मरिमेट्ने भाई रुद्र मिश्रसँग मेरो च्याटिङ भयो । भाईले मलाई गजल माच अनाम मण्डली बारे सुझाव माग्नुभयो । अनि मैले माथिको जिज्ञासा राखे । र गजलसम्बन्धी नै संस्था गठन गर्नुमा के छ भन्ने कुरा राखे ।<br>
भाईले भन्नुभयो -ुगजल आयातीत विधा हो यसलाई बचाउनुपर्छ ।ु<br>
आयातित विधालाई बचाउनुमा के छ  मलाई झन् टाउको दुख्यो । आयातित कुरालाई बचाउने भएर नै नेपाली वास्तविक संस्कृति र संगीतको हेला भईरहेको छ । यस विषयमा भाईले भन्नुभयो -हामीले गजलमा लोकसंस्कृतिको कुरा पनि घुसाईरहेका छौ । <br>
लोकसंस्कृतिलाई आयातित गजलमा घुसाउनु नै किन  हामीसँग भएका लोकसंस्कृतिका विभिन्न रुप छन् । यसैलाई अगाडि बढाएमा के होला  मेरो प्रश्नहरु थोपरिए । <br>
केहीसमयपछि अनाममण्डलीले एक कार्यक्रमको आयोजना गर् यो । मैले पनि केही आफ्ना कुराहरु राखे -ुजसरी गजललाई वृहदीकरण गरिदैछ त्यसरी हामीमा भएका पालाम साकेला हुर्रा सेलो रोधीलाई पनि वहृदीकरण गर्नमा जोड दिनेछु ।ु यद्यपि मोतीराम भट्टले शुरुवात गरेर यहाँसम्म ल्याएका गजलप्रति वैरभाव चाही होइन मेरो । आयातित भएपनि धेरै पुरानो विधा हो गजल । <br>
एउटा महत्वाकांक्षा बोली नै बोलेजस्तो लागिरह्यो माचबाट तल झर्दा । त्यसैकारण पनि पालामभित्रका कुराहरुलाई अध्ययनतर्फ मेरो मन गयो । <br>
केही समयअगाडि मैले एउटा कथा लेखेको थिएँ -गहिराइँ । मलेसियाको पेनाङबाट प्रकाशित हुने श्रमिक डायरी र अनलाईन पत्रिका साहित्यघर डट कमले प्रकाशित गरेको थियो । करिब ८९ वटा पालामका टुक्रालाई प्रयोग गरेर लेखेको कथालाई काठमाडौबाट प्रकाशित हुने पालाम त्रैमासिक पत्रिकाले पालामको गहिराई शिर्षकमा प्रकाशित गरेपछि अलिकति चर्चा र परिचर्चा भयो । केही सुझावहरु आए ढाँचाहरुबारे अवगत गराए -पाठकहरुले । झन् पालामका प्रकाशक डी।बी। आङबुङ त भाषा तथा संस्कृतिविद हुनुहुन्छ । उहाँले पुनः च्याटिङमार्फतै पालामका ढाँचाहरुबारे स्पष्ट गराउनुभयो । <br>
पालाम गेय विधा हो । गेय विधाका निश्चित मात्रा र शुत्रहरु छन् । जसलाई गाउन सजिलो होस् । ९९ पोजिशनमा रहने पालामको आकार गजलको भन्दा कम गाह्रो शुत्र लागेन मलाई । <br>
जस्तै ए… <br>
आकाशे तारा टाढा हुन्छ । ९ <br>
यो हाम्रो माया गाढा हुन्छ । ९ <br>
खो… खोई… खो … । <br>
परिवर्तित पालाम यसरी पनि गाउन सकिन्छ ।<br>
ए…<br>
आकाशे तारा छुनै पर्ला<br>
माटोको माया हुनै पर्ला<br>
आकाशे छाना मुनिमा<br>
एकबार आउने जुनीमा<br>
शासन हाम्रो बराबर<br>
पाउनुपर्छ अधिकार । <br>
खो॥ खोई॥ खो… ।  <br>
र यही शुत्रभित्र माया प्रेमका बाहेक देशका विकृतिविसंगतिका भावहरु पनि राख्न सकिन्छ भन्ने भयो । अनि निकै धान नाचेका साथी दिलदुःखी जन्तरे पदमदुःखी सम्बाहाङ्फेलाई यसबारेमा कलम चलाउनको लागि अनुरोध पनि गरे । <br>
तर त्यति पर गइरहन परेन मलाई । भर्खरै साहित्यकार इन्द्र नारथुङ्गेले साकेलामा आधारित नयाँ साकेला गीत ल्याउनु भएपछि मेरो मन भरङ्ग भएको छ । जसरी गजलमा शुरा सुन्दरी मायाप्रेमको भावबाट विस्तारै विद्रोह विकृति विसंगतिको विरुद्ध खरो आवाज उठाउँदै आएको छ त्यसरी नै उधौली र उभौलीमा नाच्दै गाइने साकेला गीतमा परिवर्तनको निमित्त आवाज उठाइएको छ । <br>
मझुवा बेसी मेलैमा गणतन्त्र आउँदैछ बेलैमा<br>
सैसैला हो सैसैला सै ढोले सै हाम्रो प्रदेश खोई !<br>
<br>
मौलिक पर्व मौलिक रीत यो चण्डी होईन साकेला गीत<br>
सैसैला हो सैसैला सै ढोले सै हाम्रो भाषा खोई !<br>
<br>
सेल्मे र टेम्के हाराहार अधिकार सबैको बराबर<br>
सैसैला हो सैसैला सै ढोले सै तिमीले बुझेको खै ।<br>
<br>
भन्दैछन् आज पारुहाङ फर्क है फर्क आफ्नै गाउँ<br>
सैसैला हो सैसैला सै ढोले सै युवाहरु खै<br>
<br>
सुन है सुन सुम्निमा फर्कन्छौ आफ्नै भूमिमा<br>
सैसैला हो सैसैला सै ढोले सै कुटो कोदालो खै ।<br>
<br>
सकेला सिली नाचौला देशकै निम्ति बाँचौला<br>
खाँडी र ऊनी लाऔंला साग र सिस्नो खाऔंला<br>
उभौली साकेला मनाउछौं यो देशलाई बिकसित बनाउछौं<br>
ढोल झ्याम्टा बज्यो गजैले यही प्रण गरौं सबैले<br>
सैसै ला हो सैसैला सै ढोले सै अब छुटौं है ।<br>
सकिदो रहेछ नि कुरा उठाउन हाम्रा मौलिक लयहरुमा परिवर्तित कुराहरु । अनि भाषा राज्य बुझाई आव्हान आदिबारे महत्वपूर्ण वुँदाहरुमा रेखाङ्कीत साकेला गीत नै आजको लागि पूर्ण शुरुवात गीत हो । यसैबाट हामी हाम्रो रैथाने विधालाई अन्तर्राष्ट्रियकरण गर्न सकिन्छ भने किन ढिलाई गर्ने  साथीहरुलाई पालाम साकेला हुर्रा सेलो रोधी शैलीबाट परिवर्तित रुपको लेखनको आशा गर्दछु ।